Mikel Arana
Ez da samurra iragandako gertaerak ebaluatzea. Testuingurua emaitzaren arabera berridazteko eta prozesua gozatzeko arriskua hain da nabarmena, ezen denbora igaro egin ahala oso zaila gertatzen baita gertatutakoaren arrazoizko azterketa egitea.
Beste hainbeste gertatzen da, kasurik txarrenean, ikusle edo attrezzo gisa baino egon ez zen une bateko protagonista bihurtzeko tentazioarekin.
Horregatik, nire ikuspuntutik, lehenik eta behin, funtsezkoa da gogoratzea zein testuingurutan garatu zen Donostiako Nazioarteko Bake Konferentzia, eta zein izan zen batzuen eta besteen egitekoa.
Testuinguruari dagokionez, gogoratu behar dugu ezker abertzale ofiziala Eusko Legebiltzarretik kanpo zegoela legez kanpo utzi ondoren, Eusko Jaurlaritza PSEren esku zegoela Alderdi Popularraren babes parlamentarioarekin, Espainiako Estatuan hauteskundeak deitu zirela hilabete lehenago eta, Konferentziaren nazioarteko presentzia agerikoa izan bazen ere, zalantzarik gabe Lokarriren ahaleginei eta abileziari esker, inork ez zuela konfiantza handirik topaketaren emaitzetan.
Hari guztiari gehitu behar diogu ETAk, ikuspegi sozialetik zein operatibotik oso ahulduta egon arren, Espainiako gobernuarekin zituen elkarrizketa-zubiak eten egin zituela, eta Espainiako gobernuak, topaketaren aurka ez bazegoen ere, ez zuela ofizialki bertan parte hartu nahi izan.
Hala ere, konferentzia gauzatu egin zen eta, nahiz eta absentzia nabarmenak izan, orduak eta orduak igarota bileretan, aldeaniztunak baino gehiago aldebikoak, esan beharra dago, topaketa bost puntuko komunikatu bat irakurrita amaitu zela, eta han zeudenak itxaropentsu, ETAk indarkeriaren behin betiko amaiera aginduko zuelakoan, adierazpen horretako lehen puntuan eskatzen zitzaion bezala; hain zuzen ere, horixe gertatu zen handik bi egunera.
Hamarkada bat igarota, konferentzia hartan eman genuen denbora oso ondo erabili genuelako sentsazioan, eta bertan parte hartzeagatik gure gain hartu genuen arrisku politikoak merezi izan zuelako sentsazioan, bat etorriko ginateke, zalantzarik gabe, han izan ginenok. Baina indarkeria erabiltzen den prozesu guztietan bezala, hamar urte beranduago, herrialde gisa, oraindik ere indarkeria horren ondorioak kudeatzea falta zaigu eta, batez ere, bere balizko errepikapena saihestea.
Eta, horretarako, denborak aurrera egin ahala, inoiz baino garrantzitsuagoa da kontakizun bat edota, nahiago bada, kontakizunak eraikitzea, indarkeriaren bidegabekeria eta indarkeria erabili zutenen erantzukizuna aitortzetik abiatuta. Izan ere, Euskadin GGEEren urraketak eragin zuenari buruz bere iritzia emateko adinik ez zutenek gertatutakoaren informazio partziala eta mitifikatua jasotzen badute, indarkeria (berriz erabili edo ez) justifikatzen amaitzeko arriskua ikaragarria da.